Kunskapskolan: “We build people here”. (Op bezoek in het hart van het gepersonaliseerd leren.)

IMG_1354.jpg

In Zweden is een onderwijsvorm ontstaan, sinds 1999, waarbij het onderwijs gepersonaliseerd is en de leerling eigenaar van het leerproces. Deze scholen werken onder de naam van Kunskapskolan. Kunskap kun je vertalen als kennis maar ook als betekenis. Ik ben zo vrij voor die laatste vertaling te gaan en dan betekenis te zien als het betekenis geven aan je leren of zelfs je verdere leven. Omdat ik hier al jaren goede verhalen over hoor in mijn zoektocht naar onderwijs waarbij de leerling eigenaar is van ditzelfde onderwijs, werd ik erg blij met de uitnodiging mee te gaan Zweden op bezoek bij een tweetal scholen.

Wat wil het geval. De Onderwijsspecialisten (waar ik ook voor werk) en Quadraam (een grote VO-organisatie in Arnhem e.o.) hadden elkaar gevonden om te dromen over een vorm van onderwijs, van deze en de toekomstige tijd, waarbij elke leerling, in staat moet zijn deze met goed gevolg te doorlopen. Zowel leerlingen met ‘special needs’ (mijn domein) en de gewone leerling. Echt passend onderwijs dus. (Mariendaal een VSO-school van De Onderwijsspecialisten werkt al met het KED-programma sinds augustus 2015, maar dat is speciaal onderwijs). Dus wij gingen onderzoeken of Zweden ons antwoorden kon geven op onze vragen. De groep die op onderzoek ging bestond uit bestuurders, leidinggevenden en leerkrachten.Met zijn 23-en, iemand van KED-Nederland ging mee voor de begeleiding, stapten we de eerste dag van onze carnavalsvakantie in het vliegtuig naar Kopenhagen. Vervolgens stapten we over in een bus om via The Bridge naar Malmo te reizen. Helaas geen Saga te bekennen, maar gelukkig kwamen we daar ook niet voor.Ik had mij goed voorbereid, veel artikelen gelezen waarbij ik veel (objectieve) informatie heb gehaald uit het onderzoek van Cissy Pater:

http://www.kohnstamminstituut.uva.nl/pdf_documenten/NTOR%202015%20afl.%204%20Pater%20Kunskapsskolan.pdf

Mijn belangrijkste vraag was hoe dit eigenaarschap er uit zag en of dit ook voor jongere leerlingen gold. Daarnaast was ik benieuwd hoe de leerkrachten het vonden om daar te werken, hoe ze dit gepersonaliseerd leren roosterden en hoe de school fysiek ingedeeld was.L1400138.JPG

Ik was dan ook enigszins opgevonden toen we om 07.15 uur in de bus stapten op weg naar Ystad. Ja, ja de stad van Wallander, maar die zouden we ook niet tegenkomen. Om 08.15 kwamen we binnenvallen in een open ruimte, waar een grote balie met de naam Kunskapskolan ons verwelkomde. Iets wat persoonlijk gedaan werd door Eva Borgstrom, de ‘principal’ van deze school. Overigens moest zij zich na een paar woorden tot ons gericht te hebben zich direct verexcuseren. Zij had die dag de taak op zich genomen om een 10-jarige jongen te begeleiden, die voor veel gedragsproblemen had gezorgd. Zij wilde de extra zorg voor hem goed in kunnen schatten, voor zij dit ging bespreken met de gemeente waar deze leerling vandaan kwam. De leerling centraal wordt gezegd over het KED-programma en werd hier in de praktijk gebracht.Overigens nam haar vervangster het prima over, want naast dat iedereen daar uitstekend Engels spreekt, kunnen ze allemaal de visie en praktijk van hun onderwijs goed uitdragen.

L1400145.JPGL1400146.JPG 08.30 zouden de coachingssessies beginnen en werden verdeeld over diverse groepjes. Dit was voor mij, maar volgens mij ook de anderen een belangrijk moment, want dit coaching is toch wel het hart van het Kunskapskolan. Deze gesprekken vinden overal plaats in de school, alle ruimtes worden functioneel gebruikt. Voor dit gesprek is het logboek belangrijk en leuk om te zien is, dat dit gewoon een soort agenda is. Niets digitaals dus. Tijdens het gesprek wordt teruggeblikt en vooruit gekeken. Maar de leerling heeft de regie. Hij/zij heeft zelf de doelen geformuleerd voor een aantal vakken waar die week aan gewerkt wordt. Overigens gaat het tijdens het gesprek niet alleen over wat er gedaan moet worden, maar ook hoe de leerling dit wil gaan doen en wat hij/zij daar bij nodig heeft. Bij ons gesprek was de leerling voornamelijk aan het woord en de leerkracht (coach) stelde vragen en ging ook doorvragen als ze er niet een goed gevoel bij had. Deze gesprekken worden uiteraard in allerlei variaties gevoerd, afhankelijk van de zelfstandigheid van de leerling.
Coachingsvaardigheden van de leerkracht zijn dus heel belangrijk, maar gek genoeg worden deze niet extra geoefend. Dit leer je in de praktijk, door goed naar de leerling te kijken en luisteren, wordt daar als antwoord gegeven. Wel is de leerkracht vast gekoppeld aan de leerling voor de gehele schoolperiode en dat kan inmiddels 5 jaar zijn, omdat sinds augustus ze begonnen zijn met het toelaten van 10-jarigen.

Het onderwijssysteem in Zweden is ook anders ingericht dan bij ons, kinderen gaan pas vanaf hun 7e naar een soort basisschool (grundskola) en blijven daar tot de 15e. Ze kunnen daar punten bij elkaar scoren die bepalen welk niveau vervolg onderwijs je krijgt. Dit gebeurd op een breed georienteerde hogeschool (gymnasieskola) voor 3 jaar. En daarna eventueel de universiteit. Het onderwijs is er gratis, de ouders krijgen een voucher die ze in kunnen leveren bij de school van hun keuze.

Na het coachingsgesprek gaan de leerlingen naar de klas waar ze met de stamgroep bij elkaar komen voor een half uurtje. In deze periode wordt het rooster van die dag en
dan vooral de wijzigingen worden doorgenomen, bijzonderheden die iedereen moet weten besproken en een soort Jeugdjournaal gekeken. Hierna waaiert iedereen uit over de school. Sommige leerlingen gaan naar een les om kennis op te doen, anderen gaan zelfstandig aan de slag in de zogenaamde workshopruimtes. Dit zijn een soort leerpleinen, groot en klein, of aparte studiehokjes.

L1400159.JPGIMG_1343Sommige leerpleinen hebben ook een specifiek thema, bijvoorbeeld een wiskundeplein en daar kun je dan ook begeleiding krijgen voor dit vak. Ik heb gezien dat er door veel leerlingen echt werd gewerkt, veelal ook in groepjes, maar er waren ook leerlingen die een you-tube filmpje zaten bekijken. Daar worden ze niet op aangesproken, maar als blijkt tijdens het coachingsgesprek dat je te weinig hebt gedaan, wordt dit zeker besproken.

De leerlingen werken volgens een onderwijscurriculum wat opgedeeld is in trede- en themavakken. De tredevakken, zoals wiskunde, engels, zweeds en ‘social-science’ zijn concentrisch opgebouwd. Die moet je ook in een bepaalde volgorde doorlopen. Voor de themavakken is er een bepaalde keuzevrijheid, maar die beslaat niet meer dan twee jaar. Dit curriculum is in een digitaal progamma omgezet, wat de leerling heel veel handvatten geeft. Niet alleen wat ze moeten leren, ook hoe ze dit kunnen doen (leerstrategieën) en op welke manier ze beoordeeld gaan worden. Voor de scholen in Nederland die volgens dit concept werken heet dit programma ‘Stroom’ en is samen met het SLO ontwikkeld. Ik moet zeggen dit zag er erg goed uit. Het geeft veel richting aan het leren van de leerling.

Zoals eerder genoemd was ik heel benieuwd naar het eigenaarschap van de leerling bij zijn/haar onderwijsproces. En dan met name specifiek de vraag of de jongere kinderen dit al zouden kunnen. Om maar met het laatste te beginnen: met mondjesmaat. De leerlingen van een jaar of 10 moesten nog heel erg wennen aan het feit dat zij zelf veel keuzes hadden en dat er een zelfstandige houding gevraagd werd. Hier was de coach meer een begeleider, die de leerling als het ware aan de hand meenam door het programma.Maar omdat ze nu eerder beginnen, met 10 jaar, hebben de leerlingen er ook eerder profijt van. Ik zag het eigenaarschap vooral terug in de keuze die de leerling mogen maken in het niveau waarop ze een bepaald vak willen doen (levert wel minder punten op en kan de niveau van vervolgopleiding bepalen), in de tijd en plaats waar ze willen leren (nog een extra les volgen of het zelf doen, met of zonder studiemaatje) en iets onbepaalds. Iets wat wel schoolcultuur wordt genoemd. Trots op je school, samen er voor willen gaan, het ontbreken van een traditioneel verschil tussen leraar/docent en leerling.

Dat dit eigenaarschap echt een voordeel is binnen een latere studie werd nog eens benadrukt door een oud-leerling die nu even als ‘substitute-teacher’ was aangeno-men. Zij gaf aan dat zij een flinke voorsprong had op de medestudenten afkomstig uit het regulier onderwijs wat betreft het plannen en zelfstandigheid. Dat dit dan weer zorgt voor betere studieresultaten moge duidelijk zijn en wordt nog eens bevestigd door onderstaande resultaten: “Uit de Zweedse statistieken blijkt dat de Kunskapsskolan scholen grote successen boeken. De 2058 leerlingen die afgelopen voorjaar afstudeerden hadden namelijk een gemiddelde score van 253 punten, waar het landelijk gemiddelde in Zweden ligt op 225 punten.”

Volledig voldaan door alle positieve indrukken, ook nog eens door een lunch die we met de leerlingen hebben genuttigd, (alle Zweedse leerlingen krijgen tussen de middag een warme maaltijd op school), gingen we terug naar Malmo. Ik had wel een aardig beeld van het KED-programma. Op de volgende school zou ik nog wel een les willen bijwonen, iets meer willen weten over het roosteren en eens kijken of het daar net zo relaxed was als in Ystad. En dat met wel bijna 450 leerlingen in een gebouw wat niet al te groot is.

De volgende dag ‘same routine’, 07.15 in de bus op weg naar Trelleborg. Een school waar slechts 300 leerlingen op zitten. Hier was de entree nog ruimtelijker en overzichtelijker. En, ja hoor, de directeur, Magnus Dahlberg, was ook hier tijdelijk verhinderd. Hij door een zieke zoon, maar ook hier werden de taken prima overgenomen door zijn vervanger. Ook hier begonnen de coachingsgesprekken om 08.30 uur en hier waren ook 5e en 6e graders (10 en 11 jarigen) aanwezig in het gebouw. Dus ik ging bij het gesprek met een 11-jarige jongen zitten. Wat opviel was dat hij een puinhoop aan papieren in zijn rugzak had zitten, maar wel alles op een rijtje had. En zelfs in zijn vakantie, die week eerder, doorgewerkt had. Dit was een voorbeeld van een leerling die prima uit de voeten kon met eigenaarschap.

L1400163.JPGNa een rondje door de school, heb ik gevraagd of ik samen met een collega bij een wiskunde les aanwezig mocht zijn. Dat was geen bezwaar, de leerkracht gaf aan dat hij het wel in het Zweeds deed, maar dat wilden we ook wel eens meemaken. Het viel ons mee dat er echt wel een vakdidacticus voor de klas stond. Letterlijk stond, want er was ook geen stoel voor hem, noch een echt bureau. Het klaslokaal was ook klein, ongeveer 25 m2, waar toch 23 leerlingen inzaten. Overigen hebben de leerlingen geen eigen tafel, wel een eigen bakje en kluisje. Het bakje voor de papieren, de kluis voor andere persoonlijke spullen. Allen het mobiel werd ingeleverd bij de leerkracht en aan het eind van de dag weer teruggegeven. Hier waren ze dit jaar toe overgegaan, om de onderlinge communicatie in de pauzemomenten te vergroten. Maar er werd dus echt goed lesgegeven en daar waren we blij mee. Want elke leerkracht is mentor, coach en vakleerkracht (generalist) en dat kan wel eens ten koste gaan van het niveau. Hier dus niet, misschien is het feit dat elke leerkracht in het onderwijs een Universitaire opleiding heeft genoten hier ook wel debet aan.

L1400164.JPGWat ons beide dagen wel opviel was het magere onderwijsaanbod. Er was maar 1 uur gymnastiek per week, in het natuurkundelokaal konden geen echte proeven gedaan worden en of er plaats is voor een ‘verwonderingsvraag’ van een leerling is ook maar de vraag. En ondanks dat het KED-programma digitaal ondersteund wordt met een learning-portal en de leerlingen van 12 jaar en ouder een laptop krijgen van de school, is ICT geen vak. Wel gaf Magnus aan dat zij zich gaan oriënteren op het leren programmeren. Dit magere aanbod is overigens niet specifiek voor de KED-scholen, dit geld voor het hele Zweedse onderwijs. Dan is Nederland toch echt verder in het rijke onderwijsaanbod.

Maar terugkijkend op het bezoek aan de Kunskapskolan moet ik toch zeggen dat ik erg onder de indruk ben, op wat ze daar bereikt hebben. Ze hebben daar echt een leergemeenschap neergezet waar de leerling centraal staat en relatie tussen leerkracht en leerling de basis voor dit leren is. Met ook nog eens uitstekende resultaten. En die opmerking van een wiskundeleraar uit Ystad: “we build people here”, die is mij uit het hart gegrepen.

En gelukkig ben ik niet de enige die is gegrepen, want we gaan de dromen verder uitwerken en wie weet staat er straks in Arnhem (nog) een mooie school waar gepersonaliseerd leren het hart van het onderwijs is.

Ben je enthousiast geworden en wil je meer informatie over Kunskapskolan (Ned):             http://www.kunskapskolan.nl

 

 

 

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s